Абайдың антропологизмі

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры, филология ғылымдарының докторы, профессор Жанғара Дәдебаевтың «Абайдың антропологизмі» (Дәдебаев Ж. Абайдың антропологизмі. Монография. – Алматы: Атамұра, 2024. – 320 б. ISBN 978-601-10-0516-6) атты монографиясының қысқаша сипаттамасы

Монографияда Абай Құнанбайұлының шығармашылық мұрасындағы адам болмысы мәселесі, ақынның адамтану бағытындағы көзқарастары мен Абай ілімінің мазмұндық-құрылымдық жүйесі қарастырылған. Зерттеуде Абайдың антропологизмі әдеби-шығармашылық және поэтикалық антропологизм тұрғысынан пайымдалып, ақынның адам мен заман, жан мен тән, білім, адамгершілік және сөз өнері туралы ұстанымдары талданған.
Еңбекте Абай ілімінің іргелі қағидаттары, ақыл, қайрат, жүрек (махаббат) ұғымдары, бес асыл іс пен бес жаман іс категориялары жүйеленген. Сонымен қатар Абай ілімінің қалыптасу негіздері ретінде қазақтың дәстүрлі дүниетанымы мен мәдениеті, шығыс және батыс халықтарының дәстүрлі мәдениеттері зерделенген. Абай ілімінің мағыналық-құрылымдық моделі, оның құрамдас бөлімдері мен категорияларының сипаттары, сондай-ақ логикалық модельдері қарастырылып, ілімнің негізгі бөліктері арасындағы байланыстар айқындалған.
Монографияда Абай мұрасындағы адамтану мәселелері ғылыми тұрғыдан сараланып, ақын ілімінің мазмұны мен құрылымын тұтас жүйе ретінде танытуға бағытталған тұжырымдар ұсынылған. Еңбек әдебиеттанушыларға, абайтанушыларға, қоғамдық-гуманитарлық ғылымдар саласындағы зерттеушілерге, жоғары оқу орындарының оқытушылары мен білім алушыларына арналған. Зерттеу нәтижелерін «Абай ілімі» оқу пәнін оқытуда және ғылыми жұмыстарда пайдалануға болады.
МАЗМҰНЫ

Кіріспе 3

Бірінші бөлім. Абай ілімінің іргелі ұстанымдары 5
Адам мен заман туралы 5
Жан мен тән туралы 53
Білім туралы 68
Әрбір жақсы нәрсенің өлшеуі туралы 93
Қызыл тіл туралы 108

Екінші бөлім. Абай ілімінің құрамдас үш бөлімі 130
Ақыл 130
Қайрат 154
Жұрек (махаббат) 171

Үшінші бөлім. Абай ілімінің басты категориялары 191
Бес асыл іс категориялары 191
Бес жаман іс категориялары 218

Төртінші бөлім. Абай ілімінің үш негізі 244
Қазақтың дәстүрлі мәдениеті 244
Шығыс халықтарының дәстүрлі мәдениеті 280
Батыс халықтарының мәдениеті 301

Бесінші бөлім. Абай ілімінің модельдері 308
Абай ілімінің мағыналық-құрылымдық моделі 308
Абай ілімінің құрамдас бөлімдерінің сипаттары мен категорияларының моделі 308
Абай ілімінің логикалық модельдері 310

Қорытынды 316